Σαν σήμερα αγαπημένοι φίλοι,γεννήθηκε ο G.Bizet ο μεγάλος αυτός Γάλλος συνθέτης της όπερας.
Για την “Carmen” τι να πεί άραγε κανείς!!!Είναι σίγουρο πως θα επαναληφθεί!!!
Φαντάζομαι δεν υπάρχει άνθρωπος σχετικός με μουσικά πράγματα που να μην έχει ακούσει μια φορά στη ζωή του την “Carmen” “του Bizet.
Φαντάζομαι δεν υπάρχει μουσικά ευαίσθητος άνθρωπος που να μην έχει ανατριχιάσει ακούγοντας το φλογερό “L'amour est un oiseau rebelle” ή τη “Ηabanera” από την Αγνή Μπάλτσα ή την Μαρία Κάλλας,κατά τη δική μου-πάντα-προτίμηση.
Και όμως στις 3 Μαρτίου 1875 που ανέβηκε για πρώτη φορά η όπερα αυτή έτυχε κακής υποδοχής.
Το θέμα της κεντρικής ατρόμητης ηρωίδας,μιας τσιγγάνας μιας γυναίκας ανεξάρτητης και απελευθερωμένης,που σαγηνεύει ένα στρατιώτη,που τραγουδάει και χορεύει σε κακόφημα σημεία και τελικά σκοτώνεται από τον πρώην εραστή της,δεν ήταν δυνατόν να συνάδει με το κοινωνικό στάτους της εποχής εκείνης.
Ο Bizet πέθανε πρόωρα 3 μήνες μετά την παρουσίαση του έργου του,από καρδιακή προσβολή.
Και κυρίως χωρίς να ξέρει την τεράστια απήχηση που θα είχε η Carmen του μετά θάνατον,και τη ξεχωριστή της θέση στη σύγχρονη διεθνή δραματουργία.
Ήταν της μοίρας γραφτό o συνθέτης αυτός να δοξαστεί μετά θάνατον!!!
G.BIZET-Επιρροές
Ο Bizet ενέπνευσε και κάποιους συνθέτες μετά το θάνατο του, όπως μεταξύ άλλων ο Pablo de Serasate και ο Αμερικανός γερμανικής και εβραϊκής καταγωγής συνθέτης,Franz Waxman.
Pablo de SARASATE (1844-1908)
O Ισπανός αυτός συνθέτης και βιρτουόζος του βιολιού της ρομαντικής περιόδου,στην αρχή της καριέρας του έγραφε “fantasies” πάνω σε θέματα από όπερες άλλων συνθετών.
Το 1883 συνέθεσε την “Fantasy opus 25 για βιολί και ορχήστρα πάνω σε θέματα της όπερας Carmen του Bizet.
Franz WAXMAN (1906-1967).
O Waxman συνθέτης κυρίως κινηματογραφικών ταινιών,είχε χρησιμοποιήσει τη σύνθεση του “Carmen fantasy” στη ταινία “Humoresque” (1946).
Αφιερωμένο εξαιρετικά στους λάτρεις του βιολιού και όχι μόνο.....!!!!.
Gaetano Donizetti (Portrait by Giuseppe Rillosi) Museo del Teatro alla Scala
Επιμέλεια: Myrto Zacharopoulou
29/11/2014
Gaetano DONIZETTI (29 Nοεμβρίου 1797-8 Απριλίου 1848).
Σαν
σήμερα γεννήθηκε στο Μπέργκαμο της Λομβαρδίας ο μεγάλος αυτός Ιταλός
συνθέτης της όπερα “belcanto” και πολύπλευρος δραματουργός.
Συνέθεσε
πάνω από 70 όπερες τα δύο τρίτα από τις οποίες είναι opera serie ή
semiserie (σοβαρές ή ημισοβαρές),επίσης καντάτες για σόλο
φωνή,θρησκευτικά έργα,τραγούδια,ορχηστρικά έργα και έργα μουσικής
δωματίου μεταξύ των οποίων 18 κουαρτέτα για έγχορδα.
Παιδί φτωχής
οικογένειας δείχνει από πολύ μικρό να έχει κλίση στη μουσική γεγονός
που ωθεί τον θείο του να χρηματοδοτήσει τα πρώτα του μαθήματα.Η άφιξη
στο Μπέργκαμο του Johann Simon Mayr(1763-1845) είναι καταλυτική για την
μετέπειτα πορεία του μικρού Γκαετάνο.Σε ηλικία εννέα ετών παρακολουθεί
δωρεάν μαθήματα που παραδίδει ο Γερμανός μουσικός στον ναό της Santa
Maria Maggiore τα λεγόμενα lezioni caritatevoli.O Mayr αναγνωρίζοντας
τις εκπληκτικές του ικανότητες μεσολαβεί να τον δεχθούν στο μουσικό
λύκειο της Μπολόνιας όπου συνεχίζει τις σπουδές του με τον δάσκαλο του
Rossini πατέρα Stanislao Mattei.Mόλις ένα χρόνο αργότερα γράφει την
πρώτη του όπερα “Πυγμαλίων”.
Στη συνέχεια ξεκίνησε γράφοντας ορχηστικά έργα.
Η παρουσίαση της πρώτης του όπερας “Zaraida di Granata” στη Ρώμη το
1822,τράβηξε την προσοχή του διάσημου ιμπρεσάριου Ντομένικο Μπαρμπάια
καί έγινε αιτία στο εφεξής να αφιερωθεί ο Donizetti κυρίως στην όπερα.
Η διεθνής αναγνώριση ήρθε το 1830 με την “Anna Bolena”στο Μιλάνο.
Ακολούθησαν και άλλες επιτυχίες όπως το“L'Elisir d'amore”στο Μιλάνο το
1832,'”Lucrezia Borgia” στο Μιλάνο το 1833 και “Lucia di Lammermoor”το
1835 στη Νάπολη.
Δεν σημείωσαν επιτυχία όλες του οι όπερες όταν παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά.
Η όπερα του “Maria Stuarda” το 1834 στη Νάπολη ήταν παταγώδης απoτυχία.
Μετά την σύνθεση και άλλων ανάλογων έργων με την ίδια τύχη και λόγω του
πρόωρου θανάτου της γυναίκας του ο συνθέτης εγκαταστάθηκε (όπως ο
Bellini και ο Rossini) στο Παρίσι όπου γνώρισε γρήγορα την επιτυχία με
τις όπερες “La fille du regiment”,”La favorite” το 1840,που τότε ο
Berlioz έκανε λόγο για μία πραγματική “εισβολή”.
Από εκεί και
πέρα,λόγω προβλημάτων υγείας ο Donicetti είχε κάποιες περιόδους
δημιουργικής έμπνευσης(“Linda di Chamonix”,1842 και “Don Pascuale”το
1843.Η τελευταία δεκαετία της ζωής του σημαδεύτηκε από την επιδείνωση
της σύφιλης από την οποία έπασχε και που ήταν η αιτία θανάτου του στο
Μπέργκαμο.Στην αρχή νοσηλευόταν σε ένα σανατόριο και στη συνέχεια
διέμενε σε φίλους του που τον συνέδραμαν μέχρι τον θάνατο του.
Opera “LUCIA di LAMMERMOORE” “Λουτσία ντι Λαμερμούρ”
H απόλυτη μουσική έκφραση της τρέλας.....και η αποθέωση του έρωτα.....
Mία τραγική όπερα (dramma tragico) σε τρείς πράξεις
και επτά σκηνές,σε λιμπρέτο του Σαλβατόρε Καμμαράνο. Το λιμπρέτο βασίζεται στο μυθιστόρημα του Sir Walter Scott,
“The pride of Lammermoor” (η νύφη του Lammermoor) που λέγεται πως πρόκειται για πραγματική ιστορία.
To έργο διαδραματίζεται στη Σκωτία του 17ο αιώνα με τους βίαιους πολέμους και τα φέουδα.
O συγγραφέας W.Scott είχε συμβάλλει με τα μυθιστορήματα του στις αρχές
του 19ου αιώνα,στον καθορισμό της ταυτότητας της Σκωτίας,που η ιστορία
και ο πολιτισμός της αποτελούσε θέμα προσφιλές στους τότε Ευρωπαίους.
Η ιστορία αφορά την συναισθηματικά εύθραυστη Lucy Ashton (Lucia) που η
οικογένεια της βρίσκεται σε διαμάχη με την οικογένεια του αγαπημένου
της.Από τη μια πλευρά οι προτεστάντες Ashtons και από την άλλη οι
Ravenswoods οι καθολικοί υποστηρικτές της Queen Mary της Σκωτίας.
Σύμφωνα με την υπόθεση του έργου ο Ενρίκο σκοπεύει να παντρέψει την αδελφή του Λουτσία με τον Αρτούρο.
Όμως αυτή αγαπάει τον Εντγκάρντο(Edgar του Ravenswood),τον άσπονδο εχθρό της οικογένειας.
Παραπλανημένη από ένα ψεύτικο γράμμα που την κάνει να πιστέψει πως ο
αγαπημένος της δεν είναι πιστός συμφωνεί να παντρευτεί τον Αρτούρο έναν
άνθρωπο τον οποίο απεχθάνεται.
Όταν επιστρέφει ο αθώος Εντγκάρντο
από μία πολιτική αποστολή, την καταριέται.Η Λουτσία και ενώ είναι σε
εξέλιξη οι εορταστικές εκδηλώσεις του γάμου της,τρελαίνεται,και
εμφανίζεται μπροστά στους καλεσμένους με ένα αιματοβαμμένο λευκό φόρεμα
κρατώντας ένα μαχαίρι με το οποίο σκότωσε τον άνδρα της. Φαντάζεται ότι
παντρεύεται τον Εντγκάρντο,ονειρεύεται την συγνώμην του και εύχεται να
πεθάνει.
Όταν μαθαίνει τον θάνατο της ο Εντγκάρντο αυτοκτονεί,ώστε να μπορούν να ενωθούν στον ουρανό.
Στην πρώτη παρουσίαση του έργου στις 26 Σεπτεμβρίου 1835 στο θέατρο San
Carlo της Νάπολης,τον ρόλο του έργου τραγούδησε η περίφημη πριμαντόνα
Φάννυ Τακινάρντι-Περζιάνι και στο ρόλο του Εντάργκο ο Gilbert Duprez
άλλωστε για αυτούς είχαν γραφεί οι δύο ρόλοι.
Στις 19 Ιανουαρίου
1848 το έργο παίχθηκε στο Παρίσι,στις 5 Απρίλη του 1868,παίχθηκε στο
Λονδίνο στο Princess Theater και στις 14 Νοεμβρίου 1849 παίχθηκε στην
Ν.Υόρκη.
H Lucia di Lamermoor είναι ένα αριστούργημα της Ιταλικής
όπερας,με υπέροχες μελωδίες και περίτεχνα περάσματα που αποτελούν τα
εκφραστικά μέρη της τραγικής ιστορίας όπως εξελίσσεται κυρίως αυτά των
έντονων συναισθηματικών μεταπτώσεων της ηρωίδας γύρω από το πρόσωπο της
οποίας περιστρέφεται το έργο.
Η ψυχική κατάσταση της ηρωίδας αντανακλάται στα όργανα της ορχήστρας.
Η ονειρική άρπα εισάγει την πρώτη σκηνή,ο λαμπερός ήχος των εγχόρδων συνοδεύει το τέλος του ντουέτου με τον Εντγκάρντο,
το μελαγχολικό όμποε συνοδεύει την αντιπαράθεση της με τον Ενρίκο ενώ το φλάουτο κυριαρχεί στη “σκηνή της τρέλας”.
Το περίφημο σεστέτο .
Το σεστέτο στο τέλος της δεύτερης πράξης “Qui mi frena a tal momento...”ποιός τούτη την στιγμή με σταματάει”(Εντγκάρντο),
ξεδιπλώνει με δραματική ένταση την οικογενειακή διαμάχη.
Θεωρείται ένα από τα ωραιότερα κομμάτια της δραματικής μουσικής ώστε να
ανταγωνίζεται στην ιταλική όπερα με το κουαρτέτο του “Rigoletto”.
Η γνωστή “σκηνή της τρέλας”
Η Lucia δεν βρίσκει ποτέ την γαλήνη παρά μόνο όταν καλεί τον
θάνατο.Ακόμη και τα φαινομενικά ήρεμα λόγια της “Ιl dolce
suono....Spargi d'amaro pianto...( O ήχος της φωνής του ο γλυκός....Χύσε
δάκρυα πικρά..),διακόπτονται από απότομες αρμονικές εναλλαγές.
Ωστόσο η παραφροσύνη της περιγράφεται με έναν απέριττο τρόπο με το
ρετσιτατίβο εν είδει απαγγελίας με χρήση μουσικών στολιδιών που
συμβολίζουν το σταδιακό παραλήρημα της Lucia.
Η σκηνή της τρέλας στη
τρίτη πράξη,δίνει την ευκαιρία σε μία λυρική υψίφωνο σοπράνο να
ξεδιπλώσει την τεχνική της με τους βοκαλισμούς που αποτελούν αναπόσπαστο
στοιχείο του μουσικού πορτραίτου της ηρωίδας.
Ιδανικές ερμηνεύτριες
για τον ρόλο της Lucia υπήρξαν η Virginia Ζeani,Leyla Gencer,Αnna Moffo
και κυρίως η Renata Scotto και η Joan Sutherland,όλες τους λυρικές
υψίφωνοι με εξαιρετική ευελιξία και μεγάλη έκταση φωνής.Η Joan
Sutherland μάλιστα έκανε το ντεπούτο της στο Royal Opera House,Coven
Garden στο Λονδίνο 10 1959 και καταχειροκροτήθηκε στο ρόλο της Lucia.
Η εμφάνιση ωστόσο στο προσκήνιο της Maria Callas το 1950 προσέθεσε ένα
φωνητικό και δραματουργικό μάθημα που αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης
παλαιότερων αλλά και κυρίως νεώτερων σύγχρονων ερμηνευτριών. Νεώτερες
ερμηνεύτριες όπως η Anna Netrebko,Natalie Dessay,Diana Damreau.
Αλλά και η Γερμανίδα υψίφωνος Αlexandra von der Weth η οποία έγινε
δεκτή ως η ενσάρκωση της Λουτσίας το 1999 στην παράσταση της Γερμανικής
όπερας του Ρήνου,θέατρο της πόλης του Ντούισμπουργκ.
Η
σαρανταεξάχρονη σήμερα υψίφωνος συγκίνησε τότε τον κόσμο όχι μόνο για
την κρυστάλλινη φωνή της αλλά κυρίως για την πειστικότατη υποκριτική της
στο ρόλο.
Θα προέτρεπα όσους από τους αγαπημένους φίλους διαθέτουν
λίγο χρόνο, να εστιάσουν στις εκφράσεις του προσώπου της στην σκηνή της
τρέλλας (σε full screen),στο αντίστοιχο μουσικό μου σχόλιο!!!!
Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Ρώσος ρομαντικός συνθέτης A.Borodin,ένας εκ
της “ομάδας των πέντε”μεγάλων του Ρωσικού εθνικισμού,αλλά και
διακεκριμένος καθηγητής χημείας.
Έγινε γνωστός την εποχή εκείνη και
εκτός Ρωσίας χάρις στον φίλο του Franz List που του διοργάνωσε συναυλίες
στη Γερμανία,Γαλλία,Βέλγιο.
Τα σπουδαιότερα έργα του είναι δύο
κουαρτέτα εγχόρδων,δύο συμφωνίες(Νο 1 και Νο 2),μία ημιτελή συμφωνία Νο
3,το συμφωνικό ποίημα “Στις στέπες της κεντρικής Ασίας” και η όπερα
“Πρίγκηψ Ίγκορ” που θεωρείται και το καλύτερο έργο του.
Οpera “PRINCE IGOR”
Είναι ένα ημιτελές αριστούργημα,μία όπερα με πρόλογο και τέσσερις
πράξεις,που άρχισε να γράφει ο συνθέτης από το 1869,εγκαταλείποντας την
προσπάθεια αρκετές φορές μέχρι τον θάνατο του.
Με την ολοκλήρωση της
όπερας ασχολήθηκαν αρχικά ο Ρίμσκι Κόρσακωφ και ο Αλεξάντερ
Γκλαζούνωφ.Μέχρι που φθάσαμε στην τελική βελτιωμένη εκδοχή το 1993 σε
ενορχήστρωση του Γιούρυ Φαλίκ που παρουσιάστηκε στο θέατρο Μαρίνσκι της
Αγίας Πετρούπολης και ηχογραφήθηκε σε δίσκο.
Μέρος της όπερας αποτελούν οι διάσημοι Πολοβτσιανoί χοροί,
“Polovtsian dances” που παίζονται αρκετά συχνά και αυτοτελώς σαν
κονσέρτο λόγω της αυξανόμενης δημοτικότητας τους με το πέρασμα των
χρόνων.
Είναι εκπληκτικός ο συνδιασμός της ανατολίτικης μελωδίας με την εξωστρεφή χορευτική ζωντάνια.
Η όπερα είναι βασισμένη στο Ρωσικό εθνικό έπος “Η εκστρατεία του
Πρίγκηπα Ίγκορ”.Σε αυτό ο πρίγκηπας Ίγκορ Σβιατοσλάβιτς(1151-1201) και ο
γυιός του Βλαντιμίρ εκστρατεύουν κατά της Μογγολικής φυλής των
Πολοβιτσιανών.
Θα συλληφθούν,αλλά ο Χάν Κόντσακ ο στρατιωτικός
αρχηγός τους,θα τους φερθεί ευγενικά,θα τους διασκεδάσει με χορούς των
σκλάβων του και ο Ίγκορ θα ερωτευθεί την κόρη του Χάν.
Οι
Πολοβτσιανοί χοροί τέσσερεις τον αριθμό,είναι άλλοτε μελαγχολικοί και
λυρικοί άλλες φορές άγριοι και δυναμικοί με συναρπαστική κορύφωση στη
δεύτερη πράξη του έργου.Στο δεύτερο μισό της όπερας ο Ίγκορ επιστρέφει
στη πατρίδα του.
Οι Πολοβτσιανοί χοροί το 1953 συμπεριλήφθηκαν στο musical “Κισμέτ” των Ρόμπερτ Ράιτ και Τζώρτζ Φόρεστ.
Από αυτούς ο “λαμπρός χορός των παρθένων” έγινε η βάση του γνωστού πόπ
τραγουδιού “Stranger in paradise”που το 1953 ερμηνευμένο από τον Τόνυ
Μπένετ ανέβηκε στο Νο1 του Βρετανικού καταλόγου επιτυχιών.
Αλλά και ο
Άγγλος συγγραφέας έργων φανταστικής λογοτεχνίας J.R.R Tolkien είχε πεί
πως από αυτή την όπερα είχε εμπνευστεί και έγραψε τον “Άρχοντα των
δακτυλιδιών”.
Αξίζει να αναφερθεί η πρώτη στροφή του τραγουδιού όπως ακούγεται στην όπερα:
<< Πέτα πάνω στα φτερά του ανέμου
Στα χώματα της πατρίδας,τραγούδι της πατρίδας
Εκεί που σε τραγουδήσαμε ελεύθερα
Εκεί που ξεφαντώσαμε μαζί σου.>>
Δύο ήταν οι τελευταίες σημαντικότερες παραγωγές.
Η πρώτη από την κρατική όπερα Μπολσόι το 2013.
Η δεύτερη από την Μetropolitan opera της Ν.Υόρκης στις 1 Μαρτίου 2014
με τον βαρύτονο Ildar Abdrazakov στον ομώνυμο ρόλο και μουσική διεύθυνση
Gianandrea Noseda,σε ταυτόχρονη αναμετάδοση στο Μέγαρο Μουσικής.
Mε την εξαιρετική χορογραφία του Michael Fokin( Kirov opera and ballet
Σκηνή
από την παράσταση της Metropolitan opera της Ν.Υόρκης(01-03-2014),σε
απευθείας μετάδοση στο Μέγαρο μουσικής.Στο κέντρο ο βαρύτονος Ildar
Abdrazakov στον ομώνυμο ρόλο.
Από την παραγωγή της Μetropolitan opera της Ν.Υόρκης το 1916. Από
αριστερά προς τα δεξιά, ο Giussepe de Luca(Zurga),Frieda
Hempel(Leila),Enrico Caruso (Nadir).
Απεικόνιση από την πρεμιέρα στη Σκάλα του Μιλάνου το 1886 (Final scene of act 1)
Georges BIZET (25 Οκτωβρίου 1838—3 Ιουνίου 1875)
Σαν σήμερα
γεννήθηκε στο Παρίσι ο Γάλλος συνθέτης που είναι γνωστός στο ευρύτερο
μουσικόφιλο κοινό από την όπερα “Κάρμεν”.Ωστόσο ο Μπιζέ έγραψε και άλλες
όπερες και πλήρη σκηνικά έργα απο τα οποία σώζονται συνολικά 14.Στο
πλαίσιο της κωμικής όπερας έγραψε τόσο ζωντανά έργα που έγινε πρόδρομος
του βερισμού του 19ου αιώνα.
OPERA “LES PECHEURES DE PERLES”
(Αλιείς μαργαριταριών)
Είναι η πρώτη όπερα του συνθέτη,σε 3 πράξεις,που έγραψε σε ηλικία 18
χρόνων,φοιτητής στο Conservatoire στο Παρίσι.,πάνω σε λιμπρέτο των Μισέλ
Καρρέ και Εζέν Κορμόν.Εκείνος που επηρέασε την πορεία του νεαρού
συνθέτη ήταν ο Γκουνό,φίλος και μέντορας του.Από αυτόν διδάχτηκε την
καθαρότητα της μελωδικής γραμμής και την πλούσια ηχοχρωματικά
ενορχήστρωση στα οπερατικά του έργα.Μάλιστα το έργο του Μπιζέ εγκωμίασε
και ο σύγχρονος του Έκτορ Μπερλιόζ,που ήταν και είναι γνωστός για τις
ενορχηστρωτικές του δυνατότητες.
Στο πλαίσιο του “Εξωτισμού”η
ιστορία των ψαράδων μαργαριταριών είχε αρχικά τοποθετηθεί στο
Μεξικό,αλλά στη συνέχεια μεταφέρθηκε στη Κευλάνη τα πολύ παλιά χρόνια.
Σύμφωνα με την υπόθεση του έργου ο ψαράς μαργαριταριών Ναδίρ και ο
αρχηγός των ψαράδων Ζουργκά,κάποτε ορκίστηκαν να απαρνηθούν τον έρωτα
τους για την ίδια γυναίκα την Βραχμάνα ιέρεια Λεϊλά,για χάρη της φιλίας
τους.Η Λεϊλά όμως ανταποκρίνεται στον έρωτα του Ναδίρ και η φιλία
θριαμβεύει.Ο Ζουργκά σώζει την ζωή των δύο εραστών καταστρέφοντας τον
εαυτό του.
Η όπερα παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 30 Σεπτεμβρίου 1863 στο λυρικό θέατρο των Παρισίων.
To ντουέτο Nadir- Zurga,ύμνος στην ανδρική φιλία."Au fond du temple saint
